„Pankiewicz” od szkieł

W czwartek, 24 maja o godz. 18.00, zapraszamy na odsłonięcie tablicy poświęconej poświęconej Michałowi Ludwikowi Dobrowolskiemu przy ul. Parkowej 11.

Więcej informacji

Zmiany, zmiany...

2012-05-16 20:02:10 | Tomasz Kołomyjski odnotowuje:

Od dzisiaj tj. 16.05. do dołu po Vistuli wjechała koparka, która przerzuca masy ziemi i gruzu (z pozostawionych po wyburzeniu budynku młynu Barucha piwnicach) dla utwardzenia bagna powstałego na części działki. Ponoć jest to niezbędne aby mogła wjechać palownica wymagająca większej stabilności gruntu. Tablicy informacyjnej o budowie nadal nie ma.
2012-05-09 20:15:39 | Tomasz Kołomyjski odnotowuje:

Na terenie po byłej Vistuli wzdłuż ogrodzenia wykopane zostały dołki (regularne odstępy) - zaczyna się budowa choć nie ma tablicy informacyjnej. Myślę sobie,że w dołki te będą wsadzone słupy zaś do nich zamontowane płyty ogrodzeniowe. Ogrodzenie obecne zostanie rozebrane i powiększy się obszar do wyprowadzania psów aby mogły nie zebranymi przez ich właścicieli fekaliami upiększyć teren.
2012-05-09 19:51:37 | zbig odnotowuje:

Czy ktoś może coś powiedzieć o kamienicy straszydle z dziurami na okna i rozbabranymi pracami budowlanymi na początku ul Rękawka, jeśli to samowola to wielki wstyd jeśli inwestorowi brakuje gotówki niechaj stara sie sprzedać to obrzydliwe obrzydlistwo widoczne na tle kościoła prawie już z kładki bardzo przypominające czas wojny lub wielkiego pożaru Podgórza

Odnotuj Zobacz wszystkie

„Pankiewicz” od szkieł

Zapraszamy do lektury nowego tekstu w dziale “historia”.

Tak się jakoś złożyło, że jedyne zakłady zatrudniające Polaków w getcie żydowskim w Podgórzu, położone były w dość bliskim sąsiedztwie. Bardziej znanym z tej dwójki, była Apteka pod Orłem, od 1909 roku znajdująca się na rogu Placu Zgody, w okresie wojennym prowadzona przez Tadeusza Pankiewicza, późniejszego Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Natomiast drugie polskie przedsiębiorstwo, to wytwórnia szkieł optycznych z ul. Targowej 6 (obecnie Targowa 2) prowadzona przez Feliksa Dziubę, jednoczesnego dyrektora firmy Spectrum z Grzegórzek, która zajmowała się produkcją szkieł zegarkowych i szyb do aut.
W przeciwieństwie do Pankiewicza, nazwisko Dziuby jest dość słabo, lub wręcz w ogóle, nieznane szerszej publiczności. Sam podgórski aptekarz, w swojej książce Apteka w getcie krakowskim, wspomina tę postać, podkreślając, że dyrektor i jego pracownicy „chlubnie wpisali swoje nazwiska na listę niosących pomoc Żydom”. Wchodzenie na teren getta przez polskich pracowników, którzy byli „skrzynkami kontaktowymi” lub dostawcami produktów do getta, możliwe było dzięki specyfice produkcji zakładu, który w tym czasie wytwarzał szyby samochodowe na potrzeby wojska. Pomocy Żydom udzielali, oprócz samego dyrektora wytwórni, m.in. Wanda Kłos (poprawione dzięki uwadze p. Bogdana Wollek), Józef Mika, Tomasz Perski, czy młodziutka Aniela Mazurek – jedna z bohaterek wystawy „Wojna to męska rzecz?”. Według Pankiewicza, „dziełem” dyrektora Dziuby było uzyskanie kilkudziesięciu przydziałów do pracy w swojej firmie Spectrum dla Żydów, którzy mimo określenia w oficjalnych dokumentach mianem specjalistów, z tym zawodem nie mieli dotychczas styczności i po prostu przeczekiwali spokojnie w fabryczce od wczesnych godzin rannych do czasu powrotu pracowników do getta późnym wieczorem.
Feliks Dziuba wsławił się również, podjętą razem ze swoimi pracownikami, akcją ratowania smutnych resztek pozostałych po zniszczeniu przez okupanta w listopadzie 1939 roku Pomnika Grunwaldzkiego. Do czasu ostatecznego usunięcia pozostałości po pomniku, w kwietniu 1940 roku, Plac Matejki był ogrodzony i pilnowany przez żołnierzy. „Akcja ratownicza”, w której brali udział Dziuba, Mika i Perski przeprowadzona została w lutym 1940 roku. Pilnujący żołnierz został przekupiony na tyle skutecznie, że nie tylko „odwrócił” się w odpowiednim momencie, ale i wcześniej odłożył na bok resztki pomnika. Celem akcji były trzy tarcze metalowe i fragment miecza Jagiełły, które następnie wieziono przez miasto ukryte w szafie na platformie do przewozu mebli. Cenny ładunek schowano na ul. Rzeźniczej w kanale zakładu mechanicznego firmy Spectrum wraz z przedwojennym motocyklem Józefa Miki. Tam przetrwały wojnę, w przeciwieństwie do głównych figur, które wywieziono w głąb Niemiec i do hut śląskich oraz ciosów kamiennych, których użyto do obudowania nabrzeży wiślanych. Z pomnika Grunwaldzkiego uratowały się również buława i głowa Witolda, które obecnie prezentowane są w oddziale MHK Fabryka Schindlera, który mieści w Podgórzu.
Feliks Dziuba i jego wytwórnia szkieł z centralą po lewej stronie Wisły, a nawet pomnik Grunwaldzki z terenów dawnego lewobrzeżnego miasta Kleparza – wszystko to w sposób nieubłagany przeplata się z wojennymi losami Podgórza oraz ze współczesnością, w której warto zachować pamięć o „Pankiewiczu od szkieł” sprawiedliwym wśród narodów świata, chociaż nieoficjalnie.

Anna Sokulska

5 komentarzy »

Bardzo, bardzo ciekawy tekst. Zaraz przesle dalej.

Komentarz by Marzena — 21-01-2012 @ 10:26 am
Z czasów mojej młodości (czasy powojenne)pamiętam, że chodziliśmy z kolegami na Targową aby w stosie wysypywanych odpadów wygrzebać szkło powiększające. W pamięci utkwiła czerwona wpadająca w brunatną barwa wspomnianego stosu. Znalezione szkła myło się z tego osadu pod kranem. Pamiętam także, że w oknach była bardzo gęsta siatka stalowa, przez którą zaglądaliśmy do pomieszczenia, w którym dokonywano szlifowania szkieł optycznych.
Gdyby nie ten tekst nie pamiętał bym o tym.

Komentarz by Tomasz Kołomyjski — 26-01-2012 @ 10:35 pm
bardzo mi miło, że udało mi się “przywrócić” Panu takie wspomnienia!!!

Komentarz by Ania — 27-01-2012 @ 4:05 pm
Tadeusz Pankiewicz nie wspomina o Wandzie Kłosowskiej, tylko o Wandzie Kłos. Była to kuzynaka mojej mamy i znałem ją, więc nie mylę się. Pozdrawiam.

Komentarz by Bogdan Wollek — 09-02-2012 @ 10:44 pm
Tak, ma Pan rację – Pankiewicz pisze “Wanda Kłosowa” i stąd wkradł się błąd, jakby było napisane Kłos byłoby pewniej trudniej o pomyłkę. Przepraszam za błąd i dziękuję za zwrócenie uwagi…

Komentarz by Ania — 10-02-2012 @ 8:33 pm